Op 18 Junie vier die wêreld Volhoubare Gastronomiedag. Dit klink na iets wat net vir sjefs, koskritici en luukse restaurante bedoel is, maar die waarheid is heel anders. Gastronomie is bloot die kuns en kultuur van kos. En wanneer die Verenigde Nasies van volhoubare gastronomie praat, gaan dit oor een eenvoudige vraag: Hoe kan ons vandag eet sonder om môre se mense se kos op te eet?

Vir Suid-Afrikaners is dit nie ‘n teoretiese vraag nie. Ons sien hoe voedselpryse styg. Ons beleef droogtes, oorstromings en hittegolwe. Boere moet aanpas by veranderende weerpatrone, terwyl miljoene huishoudings elke maand moeiliker besluit hoe om die inkopiemandjie te vul. Terselfdertyd word daar beraam dat ongeveer ‘n derde van alle voedsel wêreldwyd verlore gaan of vermors word. Die ironie is skreiend: Terwyl miljoene mense honger ly, beland tonne eetbare kos op stortingsterreine.

Miskien is volhoubare gastronomie minder ‘n nuwe modegier en meer ‘n terugkeer na ou wysheid. Ons grootouers het dit goed verstaan. Hulle het groentetuine gehad. Hoenders het eiers voorsien. Oorskietkos is nie weggegooi nie, maar het die volgende dag se ete geword. Vrugte is ingeleg en konfyt is gekook. Seisoenale produkte is gekoop omdat dit beskikbaar en bekostigbaar was. Min mense het besef dat hulle eintlik reeds volhoubaar geleef het.

Vandag het die gesprek verander. Jonger geslagte wil weet waar hul kos vandaan kom. Hulle stel belang in plaaslike produkte, etiese boerdery en die omgewingsimpak van voedselproduksie. Tog hoef ons nie ekstremiste te word nie. Niemand verwag dat elke gesin hul eie plaas moet begin of dat grootskaalse landbou oornag moet verdwyn nie.

Volhoubare kos gaan eerder oor verantwoordelike keuses. Koop wat jy nodig het. Vermors minder. Ondersteun plaaslike boere waar moontlik. Kies seisoenale produkte. Eet meer gevarieerd. Gebruik oorskietkos kreatief. Plant ‘n paar groente of kruie in die tuin. Selfs ‘n paar tamatieplante of ‘n bossie pietersielie op die stoep bring ‘n mens nader aan die wonder van voedselproduksie.

En dalk is daar iets dieper hierin. In die Bybel speel kos ‘n merkwaardige rol. Van die manna in die woestyn tot die vermeerdering van die brood en visse, herinner God sy mense telkens dat voedsel ‘n geskenk is en nie bloot ‘n produk nie. Jesus se wonderwerk met die vyf brode en twee vissies eindig met ‘n opdrag wat maklik oor die hoof gesien word: “Maak die oorskiet bymekaar sodat niks verlore gaan nie.” Selfs in die wonderwerk was daar geen plek vir vermorsing nie.

Volhoubare gastronomie gaan uiteindelik nie oor luukse leefstyle of ingewikkelde internasionale beleid nie. Dit gaan oor dankbaarheid. Dit gaan oor respek vir die grond, die water, die boer en die hande wat die voedsel produseer. Dit gaan oor die besef dat elke maaltyd deel is van ‘n groter verhaal waarin mense, natuur en God se skepping met mekaar verweef is.

In Suid-Afrika verstaan ons die waarde van ‘n goeie tafel. Familie en vriende kom bymekaar rondom ‘n vuur, ‘n pot kos of ‘n Sondagmiddagete. Kos bring mense bymekaar. Dit bou gemeenskappe en genees verhoudings. Miskien is dit die ware betekenis van Volhoubare Gastronomiedag. Nie om die wêreld met groot gebare te probeer red nie, maar om elke dag met groter wysheid, groter dankbaarheid en groter verantwoordelikheid te leef.

Want wanneer ons ons kos respekteer, respekteer ons ook die mense wat dit produseer, die aarde wat dit voortbring en die God wat alles laat groei.

Dalk is dit die eenvoudigste resep vir ‘n beter toekoms.

Wenke & Winskopies: Volhoubare kos en voedselsekerheid

• Beplan maaltye vooraf en koop net wat jy werklik gaan gebruik.
• Gebruik oorskietkos kreatief vir sop, bredies, pasteie of middagetes.
• Plant kruie soos pietersielie, basiliekruid en roosmaryn in potte of jou tuin.
• Kweek maklike groente soos spinasie, blaarslaai, tamaties en uie.
• Oorweeg ‘n paar agterplaas-hoenders vir vars eiers en natuurlike plaagbeheer.
• Koop plaaslike en seisoenale produkte waar moontlik. Dit is dikwels goedkoper en varser.
• Ondersteun plaaslike boeremarkte en klein produsente.

• Maak kompos van vrugte- en groenteafval om jou tuin natuurlik te voed.
• Vries brood, vrugte en oorskietmaaltye voordat dit bederf.
• Leer kinders hoe voedsel groei deur saam te tuinmaak.
• Gebruik water spaarsaam in die tuin deur deklaag en reënwateropvang.
• Kies produkte met minder verpakking waar moontlik.
• Verminder voedselvermorsing deur porsies realisties te beplan.
• Deel oorskietvrugte en groente met bure of gemeenskapsprojekte.
• Begin ‘n klein gemeenskapstuin by jou kerk, skool of woonbuurt.
• Hou een “yskas-uitruimdag” per week om kos te gebruik wat andersins verlore sou gaan.
• Eet meer plaaslike vrugte soos sitrus, avokado’s en seisoenale produkte.
• Onthou: Die mees volhoubare kos is dikwels die kos wat naby jou geproduseer word en nie vermors word nie.
• Dankbaarheid voor elke maaltyd herinner ons dat voedsel ‘n gawe en nie ‘n vanselfsprekendheid is nie.
• Klein veranderinge in elke huishouding kan saam ‘n groot verskil maak vir voedselsekerheid, die omgewing en ons ekonomie.