‘n Eggo het ‘n besondere eienskap. Dit hou aan weerklink lank nadat die oorspronklike klank stil geword het. Soms word die stem al hoe sagter totdat dit uiteindelik verdwyn. Maar daar is ook stemme wat nooit stil word nie. Dit leef voort in die mense wat hulle aangeraak het. Dit weerklink in die geloof van kinders, in die wysheid van moeders en in die verhale van gemeenskappe wat oor geslagte heen gevorm word.

In Malawi weerklink sulke stemme in ons Gereformeerde susterskerk, die CCAP Nkhoma sinode, al langer as ‘n eeu.

Dit is die stemme van vroue wat kinders geleer het om te lees, wat die Bybel in hulle huise oopgemaak het, wat jong meisies begelei het en wat die Evangelie op stil, maar diepgaande maniere uitgeleef het. Hulle name verskyn nie altyd in geskiedenisboeke nie. Tog is hulle invloed vandag nog hoorbaar.

Dit is die verhaal wat AnnaMarie de Klerk in haar boek Growing Echoes: Women who shaped education in the CCAP Nkhoma Synod 1895–2026, vertel. Die boek is op 12 Julie 2026 tydens ‘n feestelike erediens by die historiese Mvera-gemeente in Malawi bekendgestel. Dit was egter veel meer as bloot die bekendstelling van ‘n nuwe publikasie. Dit was ‘n viering van God se trou wat oor geslagte heen sigbaar geword het deur vrouestemme.

Die keuse van Mvera as plek vir die bekendstelling was besonder betekenisvol. Dit was immers hier waar die sendingwerk van die NG Kerk in 1889 begin het. Op 12 Julie vanjaar het verteenwoordigers van die NG Kerk, die Church of Scotland en die CCAP Nkhoma-sinode weer op dieselfde plek saamgekom om terug te kyk op 137 jaar van ‘n gedeelde geloofsgeskiedenis. Vir baie van die teenwoordiges was dit ‘n diep roerende en emosionele ervaring – ‘n herinnering daaraan dat God se werk deur mense en oor grense heen voortgaan.

Growing Echoes is nie bloot ‘n historiese oorsig nie. Dit vertel die verhaal van meisies en vroue wat geleer het om te lees sodat hulle self die Woord van God kon ontdek. Dit vertel van vroue wat nie net kennis ontvang het nie, maar wat later self onderwysers, mentors en geloofsleiers geword het. Dit is die verhaal van moeders wat geloof diep in hulle huise laat wortelskiet het en van gelowiges wat buitengewone dinge gedoen het.

Die boek herinner ons daaraan dat die geskiedenis van die kerk nie net deur teoloë en predikante geskryf word nie. Die kerk word dikwels gevorm deur mense wat in die agtergrond werk; deur diegene wat dien sonder om erkenning te verwag; deur gelowiges wat eenvoudig getrou bly aan hulle roeping.

Dit is juis waarom die verhale van Martha Murray, Damarisi, Elizabeth Nyoni, Lottie le Roux en die talle vroue van die Chigwirizano-beweging so belangrik is. Hulle word nie as heldinne uitgebeeld nie, maar as gelowiges wat gehoorsaam gebly het. Hulle het nie na aansien of mag gestreef nie. Hulle het eenvoudig gedoen wat God van hulle gevra het. En juis daarom leef hulle nalatenskap vandag nog voort.

AnnaMarie de Klerk se eie lewe het deel van hierdie verhaal geword. Vir 46 jaar het sy haarself in diens van die mense van Malawi gestel. Haar bediening het Bybelonderrig, geletterdheid, meisie- en vroue-onderwys, gemeenskapsontwikkeling en leierskapsopleiding ingesluit. Duisende meisies wat deur haar bediening geraak is, het later vroue van invloed in die kerk en die samelewing in Malawi geword.

Maar die verhaal eindig nie by die laaste bladsy van die boek nie.

Slegs vier dae ná die boekbekendstelling is die eerste fase van die nuwe KIX-kleuterskool by Malingunde amptelik ingewy. Meer as ‘n eeu nadat Martha Murray die eerste meisieshuis gevestig het, is daar opnuut in kinders se toekoms belê. Dertig seuns en meisies het hulle sertifikate ontvang terwyl ouers, kerkleiers en vennote uit Suid-Afrika, Skotland en Malawi saam feesgevier het.

Die geskiedenis van die kleuterskool weerspieël iets van die geskiedenis van die kerk in Malawi. Ná die verhoging van die Kamuzu-damwal by Malingunde, het die oorspronklike skoolterrein onder die water verdwyn. Dit sou maklik gewees het om moed op te gee. Maar die onderwysers het aangehou. Hulle het kinders op verskillende plekke onderrig en die bediening voortgesit. Vandag word die skool weer opgebou danksy die samewerking tussen NG gemeentes in Suid-Afrika en die Church of Scotland.

Die opening van die kleuterskool was daarom veel meer as die ingebruikneming van ‘n nuwe gebou. Dit was ‘n sigbare herinnering dat die verhaal van Growing Echoes nie tot die verlede behoort nie. Dieselfde geloof wat meer as ‘n eeu gelede vroue toegerus het om te leer, te onderrig en te dien, vorm vandag steeds nuwe geslagte.

Miskien is dit waarom die titel Growing Echoes so treffend is.

Die eggo van ‘n vrou wat ‘n kind leer lees.

Die eggo van ‘n Bybel wat om ‘n kombuistafel oopgemaak word.

Die eggo van ‘n mentor wat tyd maak vir ‘n jong meisie.

Die eggo van ‘n onderwyser wat aanhou, selfs wanneer omstandighede verander.

Die eggo van ‘n gelowige wat eenvoudig gehoorsaam is.

Ons leef in ‘n tyd waarin sukses dikwels gemeet word aan sigbare resultate en onmiddellike uitkomste. Hierdie boek herinner ons egter daaraan dat God ook anders werk. Sy koninkryk word gebou deur mense wat selde die vrug van hulle arbeid ten volle sien. Hulle plant. Hulle dien. Hulle leer. Hulle bid. En God laat die eggo daarvan oor geslagte heen weerklink.

Growing Echoes is uiteindelik nie net ‘n boek oor Malawi nie. Dit is ‘n uitnodiging om anders na die geskiedenis van die kerk te kyk. Dit is ‘n herinnering dat die grootste nalatenskappe selde met groot gebare begin. Dikwels begin dit by een mens wat bereid is om gehoorsaam te wees. Een vrou wat haar roeping ernstig opneem. Een stem wat antwoord wanneer God roep.

En lank nadat die voetspore verdwyn het, bly die eggo hoorbaar.