Daar is ‘n vreemde verskynsel in die moderne werkplek, in ons skole, en selfs in ons kerke. Dit is nie ‘n tekort aan begrotings, hulpbronne of vergaderings nie. Dit is iets baie meer subtiel, dog dodelik: die oomblik wanneer leiers ophou droom. In die woorde van Johan Smith* van VitaAmp in Pretoria, ‘n kenner op die gebied van leierskap, is die dag wanneer jy ophou droom, die dag wanneer jy ophou leef. Jy haal dalk nog asem, maar jy is “reeds dood”.

Om te droom is nie bloot ‘n luukse vir die verbeeldingrykes of diegene met te veel vrye tyd nie. Dit is, soos ‘n bekende leierskapskonsultant dit stel, ‘n gedissiplineerde vaardigheid wat noodsaaklik is vir sukses. Wanneer hierdie dissipline verval, begin die verval van die hele organisasie.

Die verskil tussen beweging en instandhouding

Die eerste sigbare teken dat ‘n leier opgehou het om te droom, is die verskuiwing van beweging na instandhouding. In instandhoudingsmodus is die fokus nie meer op waarheen ons op pad is nie, maar bloot op hoe ons kan oorleef wat ons reeds het. Dit is die verskil tussen ‘n monument en ‘n beweging.

Wanneer ‘n leier nie meer ‘n droom het nie, verdwyn die “spiespunt” – daardie duidelike rigting of bestemming wat fokus gee aan ‘n organisasie se energie. Sonder hierdie rigting begin mense rondtas. Uitbranding word ‘n epidemie omdat leiers en spanne probeer om “alles vir almal” te wees in plaas daarvan om een goddelike droom met passie na te jaag. In hierdie toestand word die werkplek ‘n plek van emosionele afgestomptheid waar mense se energie bloot getap word sonder dat daar enige inspirasie teruggegee word.

Die verlies aan talent

Miskien is die mees tasbare gevolg van ‘n droomlose leier die verdwyning van talent. Die beste mense in enige organisasie – die entrepreneurs, die innoveerders, die hardwerkendes – soek nie net ‘n salaris nie; hulle soek ‘n bestemming. Hulle wil deel wees van iets wat groter is as hulleself.

Wanneer ‘n organisasie in instandhoudingsmodus verval, is dit die top-talent wat eerste loop. Hulle bedank omdat hulle drome en doelwitte soek wat die leier nie meer kan verskaf nie. Die tragedie is dat die organisasie dikwels nie eers besef hoeveel hulle verloor het wanneer hierdie mense loop nie. Dit word gesien in instansies soos die Departement van Onderwys en sekere kerke, waar kreatiwiteit en risiko-neming plek gemaak het vir blote instandhouding. Sonder ‘n droom is daar geen rede vir ‘n talentvolle mens om te bly en die duisternis te trotseer nie.

Die dood van kreatiwiteit en waagmoed

Drome en waagmoed loop hand aan hand. Volgens Andy Stanley is dapperheid die nommer een eienskap van leierskap, maar hierdie dapperheid spruit uit ‘n visie vir die toekoms. Sonder ‘n droom is daar geen rede om risiko’s te neem nie. Geloof self vereis risiko; jy het nie geloof nodig as jy veilig binne die grense van die bekende bly nie.

Leiers wat ophou droom, raak bang vir innovasie. Hulle hou op om vrae te vra en raak tevrede met die status quo. In kontras hiermee sien ons leiers soos Albie Geldenhuys, stigter van USN, wat selfs na 20 jaar steeds weier om te stagneer. Vir hom is dit ‘n verantwoordelikheid teenoor sy personeel om aan te hou droom en uit te brei, want as die maatskappy nie groei nie, stagneer die mense binne die besigheid ook. Sonder nuwe drome is daar geen nuwe verpakking, geen nuwe markte en geen nuwe energie nie.

Die prys van ‘n droom

John Maxwell het gesê: “Dreams are free but the journey isn’t.” Drome vereis ‘n vooruitbetaling – ‘n prys wat betaal moet word in terme van harde werk en deursettingsvermoë. Wanneer leiers ophou droom, is dit dikwels omdat hulle nie meer bereid is om hierdie prys te betaal nie. Hulle is moeg daarvoor om deur die duisternis te druk.

Tog is dit juis hierdie volharding wat die lewe die moeite werd maak. Die gevoel van “lekker besig” wees, spruit uit die feit dat jy na ‘n doelwit jaag wat vir jou energie gee. Mense met drome is baie besig, maar hulle is nie uitgeput op ‘n negatiewe manier nie, want hulle word gedra deur die passie van hul bestemming.

Die pad vorentoe

Wanneer leiers ophou droom, verloor die wêreld sy kleur. Ons sien dit in die gesigte van mense wat bloot “besig” is sonder om “lekker besig” te wees. Ons sien dit in organisasies wat monumente geword het in plaas van bewegings.

Die uitdaging vir elke leier is om weer die dissipline van droom aan te leer. Dit gaan nie oor sprokies nie, maar oor die vermoë om ‘n positiewe toekoms in jou geestesoog te sien en die stappe te neem om dit te realiseer. Elke klein oorwinning op pad na daardie droom moet gevier word as ‘n betekenisvolle mylpaal.

Soos Abraham Lincoln gesê het: “The best way to predict the future is to create it.” As leiers ophou droom, hou hulle op om die toekoms te skep, en daarmee saam sterf die hoop van diegene wat hulle volg. Mag ons leiers hê wat veg om nuuskierig, avontuurlustig en vreesloos te bly – leiers wat bereid is om hul lewe te gee vir ‘n droom wat groter is as hulleself. Want om te droom, is inderdaad om te leef.

*Johan Smith het tydens die “Leiers wat Droom” konferensie op 25 Maart 2026 by Vredelust gemeente as een van die sprekers opgetree.