In ons menslike strewe om die goddelike te verstaan, gryp ons na die enigste instrument wat ons werklik ken: taal. Ons bou katedrale van dogmas met woorde, skryf duisende bladsye teologie en sing liedere wat God probeer vasvang in metafore van lig, koningskap en liefde. Tog, wanneer ons voor die aangesig van die Ewige staan, besef ons dikwels dat ons taal nie ’n houer is wat God kan bevat nie, maar eerder ’n vinger wat na die maan wys – beperk, gebrekkig en dikwels ontoereikend.

Die teologiese tradisie erken hierdie spanning reeds eeue lank deur die onderskeid tussen katafatiese en apofatiese teologie. Katafatiese teologie is die “pad van bevestiging” – dit gebruik positiewe terminologie en menslike logika om God te beskryf. Dit is die taal van die kansel en die belydenisskrif, waar ons sê God is “goed”, “regverdig” of “almagtig”. Alhoewel hierdie taal nodig is vir ons geloofsgemeenskappe, herinner die apofatiese tradisie ons daaraan dat God se essensie (“Ek is”) ten diepste onkenbaar en onsegbaar is. Apofatiese teologie probeer God beskryf deur te sê wat Hy nie is nie, en erken dat menslike taal veels te beperk is om die goddelike natuur te omvat.

Die gevangenis van grammatika

Die probleem met godsdienstige taal is dat God beskou word as onstoflik, oneindig en tydloos. Ons taal is egter ontwerp om die stoflike, die eindige en die tydelike te beskryf. Wanneer ons sê “God is goed”, gebruik ons ’n menslike konsep van goedheid as ’n verwysingspunt, maar God se goedheid is nie bloot ’n groter weergawe van ons eie nie; dit is van ’n totaal ander orde. Die filosoof Ludwig Wittgenstein het opgemerk dat die grense van ons taal die grense van ons wêreld beteken, en hy het afgesluit met die beroemde woorde: “Waarvan ’n mens nie kan praat nie, daaroor moet hy swyg”.

Vir baie gelowiges word hierdie “swye” nie as ’n leemte ervaar nie, maar as ’n mistieke poort. William James, die vader van die studie oor mistieke ervarings, het aangevoer dat ware ontmoetings met die goddelike gekenmerk word deur onsegbaarheid (ineffability). Die persoon wat so ’n ervaring beleef, vind dit byna onmoontlik om dit in woorde oor te dra aan ander. Dit is soos om van ’n simfonie te vertel aan iemand wat nie ore het nie – die woorde kan die feite weergee, maar nooit die trefkrag van die klank nie.

Søren Kierkegaard het gewaarsku teen ’n Christendom wat bloot intellektueel en logies geword het. Vir hom was geloof die “hoogste passie”, iets wat geleef moet word in die oomblik, dikwels ten spyte van die absurde en die onverklaarbare. As ons probeer om God slegs deur rasionele taal te verstaan, maak ons van Hom ’n objek wat geanaliseer kan word, eerder as ’n lewende Teenwoordigheid waarmee ons in ’n verhouding staan.

Geloof is dus nie ’n versameling feite wat ons in ’n handboek kan naslaan nie. Dit is eerder ’n simboliese taal. Paul Tillich het aangevoer dat menslike taal oor die goddelike altyd simbolies moet wees, omdat die eindige nie die oneindige direk kan uitdruk nie. ’n Simbool, soos ’n vlag of ’n kruis, doen meer as om net na iets te wys; dit deel in die mag en werklikheid van dit waarna dit verwys. Ons woorde oor God is sulke simbole – hulle is nie die werklikheid self nie, maar hulle ontsluit vlakke van ons siel wat andersins gesluit sou bly.

Die uitnodiging tot stilte

In ons moderne wêreld, wat verslaaf is aan inligting en konstante geraas, vergeet ons maklik die waarde van heilige stilte. Die apofatiese gebed is juis ’n gebed sonder woorde, beelde of konsepte. Dit is ’n doelbewuste leegmaak van die verstand om bloot in die teenwoordigheid van God te rus. Dit beskou stilte nie as ’n hindernis nie, maar as ’n deur.

Miskien is die belangrikste les wat ons by die mistici kan leer, dat ons nie bang hoef te wees vir die perke van ons taal nie. Wanneer ons woorde opdroog, is dit nie ’n teken van geestelike armoede nie, maar dikwels ’n teken van die oorvloed van God. Ons moet toelaat dat ons ervarings soms “onsegbaar” bly. Ons moet toelaat dat die rooi van ’n sonsondergang, die vibrasie van ’n lofsang in ons bors, of die diepe swye van ’n nagtelike gebed ons teologie vorm.

Geloof is op die ou end nie ’n kwessie van om die regte dinge oor God te sê nie, maar om op die regte manier voor God te wees. Ons taal is ’n kosbare geskenk wat ons help om mekaar te vind en die tradisie aan te gee, maar dit moet altyd buig voor die Ewige Onsegbare. Laat ons dus vrede maak met ons stamelende woorde en onthou dat God dikwels die duidelikste praat in die oomblikke wanneer ons uiteindelik ophou praat.

Want in daardie stilte, waar die lyf onthou wat die verstand vergeet het, vind ons die werklike theosis – die vereniging met die Een wat alle begrip te bowe gaan.